Նորություններ » Ռեյխի ոսկին. պատմության ամենախորհրդավոր ֆինանսական առեղծվածի հետքերով

Ռեյխի ոսկին. պատմության ամենախորհրդավոր ֆինանսական առեղծվածի հետքերով

25.09.2026 | 14:37

«Ռեյխի փողերի գաղտնիքը» (կամ «Երրորդ Ռեյխի ոսկին»)

Երկրորդ աշխարհամարտի ամենախորհրդավոր պատմական և ֆինանսական առեղծվածներից է։ Այն վերաբերում է Երրորդ Ռեյխի կողմից բռնագրավված, թալանված և պատերազմի վերջին փուլում անհետացած հսկայական նյութական ակտիվներին՝ ոսկուն, արժույթին, ադամանդներին, արվեստի գործերին և արժեթղթերին։

1. Գանձերի աղբյուրները

Ռեյխսբանկի և ՍՍ-ի (SS) կողմից կուտակված հարստությունը ձևավորվել է մի քանի հիմնական աղբյուրներից.

* Օկուպացված պետությունների ոսկու պաշարները. Գերմանիան բռնագրավեց Ավստրիայի, Չեխոսլովակիայի, Բելգիայի, Նիդեռլանդների և այլ երկրների կենտրոնական բանկերի ոսկու պաշարները։

* Հոլոքոստի զոհերի գույքը. Համակենտրոնացման ճամբարներում (Օսվենցիմ, Տրեբլինկա և այլն) զոհված միլիոնավոր մարդկանցից թալանված ոսկյա իրերը, ժամացույցները, ատամնաբուժական ոսկին և ադամանդները (այսպես կոչված՝ «Մելմեր» (Melmer) հաշիվը)։

* Թալանված արվեստի գործերը. Եվրոպայի թանգարաններից և մասնավոր հավաքածուներից բռնագրավված հազարավոր նկարներ ու քանդակներ։

2. Ինչպե՞ս և ո՞ւր անհետացան փողերն ու ոսկին

Պատերազմի ավարտին (1944–1945 թթ.), երբ Դաշնակիցները մոտենում էին Բեռլինին, նացիստական Գերմանիայի ղեկավարությունը սկսեց ակտիվների զանգվածային տարհանումը.

Ա. Մերկերսի աղի հանքերը (Merkers Mine)

1945 թվականի ապրիլին ամերիկյան զորքերը Թյուրինգիայի Մերկերս գյուղի մոտ գտնվող աղի հանքում հայտնաբերեցին Ռեյխսբանկի գլխավոր գաղտնարանը։ Այնտեղ պահվում էր.

* Մոտ 250 տոննա ոսկի (ձուլակտորներ և մետաղադրամներ),

* Հսկայական քանակությամբ արտարժույթ (դոլար, ֆունտ, ֆրանկ),

* Ռեմբրանդտի, Մանեի, Ռաֆայելի և այլ վարպետների կտավներ։

Սա հայտնաբերված ամենախոշոր պաշարն էր, որը հետագայում փոխանցվեց Դաշնակիցների վերահսկողության եռակողմ հանձնաժողովին (Tripartite Gold Commission)՝ տուժած երկրներին վերադարձնելու համար։

Բ. «Փախուստի ուղիները» (Ratlines) և Շվեյցարիան

* Շվեյցարական բանկեր. Պատերազմի ընթացքում Գերմանիան շվեյցարական բանկերի միջոցով լվանում էր թալանված ոսկին՝ դրա դիմաց ստանալով ռազմական արդյունաբերության համար անհրաժեշտ շվեյցարական ֆրանկներ։

* Հարավային Ամերիկա (Օպերացիա «Տիրգարտեն» / «Օդեսսա»). Բարձրաստիճան նացիստները (այդ թվում՝ Մարտին Բորմանի անվան հետ կապվող նախագծերով) ֆինանսական միջոցներ փոխանցեցին Արգենտինայի, Չիլիի և Ուրուգվայի բանկեր՝ պատերազմից հետո իրենց փախուստն ու ապաստանն ապահովելու համար։

Գ. Անհետացած «Ոսկե գնացքը» և լճերը

* Տոպլից լիճ (Toplitzsee, Ավստրիա). Ըստ ավանդության և մասնակի հաստատված փաստերի՝ պատերազմի վերջին օրերին ՍՍ-ը Տոպլից լիճն է նետել արկղեր, որոնք պարունակում էին կեղծ ֆունտ ստերլինգներ (Օպերացիա «Բերնհարդ»), արխիվային փաստաթղթեր և, ըստ վարկածների, ոսկի։

* Վալբժիխի «Ոսկե գնացքը» (Լեհաստան). Լեգենդի համաձայն՝ 1945 թվականին նացիստները ոսկով, թանկարժեք քարերով և զենքով բեռնված գնացք են թաքցրել Սիլեզիայի ստորգետնյա թունելներում (նախագիծ «Riese»)։ Չնայած բազմաթիվ պեղումներին՝ գնացքը պաշտոնապես այդպես էլ չի հայտնաբերվել։

3. «Օպերացիա Բերնհարդ» (Operation Bernhard)

Ռեյխի ֆինանսական գաղտնիքներից էր պատմության մեջ կեղծ թղթադրամների ամենախոշոր տպագրությունը։ Զաքսենհաուզենի համակենտրոնացման ճամբարում մասնագետ-բանտարկյալների միջոցով տպագրվել են հարյուր միլիոնավոր կեղծ բրիտանական ֆունտեր (British Pound)։ Նպատակն էր փլուզել Բրիտանիայի տնտեսությունը և ֆինանսավորել գերմանական հետախուզությունը։

4. Ի՞նչ եղավ Ռեյխի փողերի հետ պատերազմից հետո

* Վերադարձ տուժածներին. 1946 թվականին ստեղծված Ակտիվների վերադարձման հանձնաժողովը հայտնաբերված ոսկու մեծ մասը բաշխեց այն պետությունների միջև, որոնց կենտրոնական բանկերը թալանվել էին։

* Փոխհատուցում Հոլոքոստը վերապրածներին. 1990-ականներին շվեյցարական բանկերը (UBS, Credit Suisse) ճնշման տակ համաձայնեցին 1,25 միլիարդ դոլար հատկացնել Հոլոքոստի զոհերի հարազատներին՝ նացիստական շրջանի «անտեր» հաշիվների և ոսկու լվացման դեպքերի կարգավորման համար։

* Անհայտ կորած մասը. Հաշվարկվում է, որ նացիստների կողմից կուտակված ոսկու և ակտիվների մոտ 10-15%-ը այդպես էլ չի հայտնաբերվել։ Դրանք կամ թաքցված են մասնավոր հավաքածուներում, կամ մնացել են չբացահայտված թաքստոցներում, կամ էլ յուրացվել են պատերազմից հետո տարբեր անհատների ու հատուկ ծառայությունների կողմից։

Հրայր ԿԱՄԵՆԴԱՏՅԱՆ

Դիտվել է՝ 361